ประตูร้านสะดวกซื้อเปิดเองเมื่อมีคนเดินเข้าใกล้ ไฟถนนสว่างขึ้นเองตอนฟ้ามืด เครื่องกดเจลล้างมือทำงานเมื่อยื่นมือเข้าไป สิ่งของเหล่านี้ “รู้” ได้อย่างไรว่าต้องทำอะไร คำตอบคือข้างในมีสมองกลขนาดเล็กคอยรับข้อมูลและสั่งงาน และบอร์ดที่ทำให้คนทั่วไปสร้างสมองกลแบบนี้ได้เองมีชื่อว่า Arduino
บอร์ดแผ่นนี้ทำอะไร
Arduino (อ่านว่า อาดุยโน่) คือแพลตฟอร์มอิเล็กทรอนิกส์แบบเปิด ประกอบด้วยบอร์ดควบคุมและโปรแกรมสำหรับเขียนคำสั่งที่ออกแบบให้ใช้ง่าย บอร์ดจะ อ่านข้อมูลเข้า เช่น แสงที่ตกบนเซนเซอร์หรือนิ้วที่กดปุ่ม แล้วเปลี่ยนเป็น การสั่งงาน เช่น หมุนมอเตอร์หรือเปิดหลอดไฟ
หัวใจของบอร์ดคือชิปที่เรียกว่าไมโครคอนโทรลเลอร์ เราเขียนโปรแกรมบนคอมพิวเตอร์ อัปโหลดผ่านสาย USB แล้วบอร์ดจะทำงานตามนั้นซ้ำไปเรื่อย ๆ แม้ถอดสายออกจากคอมพิวเตอร์แล้วต่อกับถ่านแทน
เรื่องราวที่เริ่มจากห้องเรียน
Arduino เกิดขึ้นในปี 2005 ที่สถาบันออกแบบแห่งหนึ่งในเมืองอิฟเรอา ประเทศอิตาลี ผู้สร้างต้องการเครื่องมือราคาไม่แพงและใช้ง่ายสำหรับนักเรียนออกแบบที่ไม่ได้เรียนวิศวกรรม ชื่อ Arduino มาจากชื่อร้านที่กลุ่มผู้ก่อตั้งนัดพบกันเป็นประจำ
สิ่งที่ทำให้ Arduino แพร่ไปทั่วโลกคือการเป็น โอเพนซอร์ส แบบวงจรของบอร์ดและซอฟต์แวร์เปิดเผยให้ทุกคนศึกษา ดัดแปลง และต่อยอดได้ จึงมีตัวอย่างโค้ด บทเรียน และอุปกรณ์เสริมให้เลือกใช้มากมาย
หลักคิด 3 ขั้นของสมองกล
| ขั้น | ความหมาย | ตัวอย่าง: ถังขยะเปิดฝาอัตโนมัติ |
|---|---|---|
| รับข้อมูล (Input) | เซนเซอร์วัดสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัว | เซนเซอร์วัดระยะพบว่ามีมือเข้ามาใกล้ |
| ประมวลผล (Process) | โปรแกรมตัดสินใจตามเงื่อนไข | ถ้าระยะน้อยกว่า 20 เซนติเมตร ให้เปิดฝา |
| สั่งงาน (Output) | อุปกรณ์ทำงานตามคำสั่ง | มอเตอร์หมุนยกฝาถังขึ้น |
เมื่อเข้าใจ 3 ขั้นนี้ นักเรียนจะมองสิ่งของอัตโนมัติรอบตัวออกว่าทำงานอย่างไร และเริ่มออกแบบของตนเองได้
ชิ้นงานที่นักเรียนทำกันบ่อย
- ไฟจราจรจำลอง สำหรับโมเดลสี่แยกหน้าโรงเรียน
- ระบบรดน้ำต้นไม้อัตโนมัติ รดเองเมื่อดินแห้ง
- เครื่องวัดระยะ เตือนเมื่อนั่งใกล้จอเกินไป
- เปียโนไฟฟ้า กดปุ่มแล้วได้เสียงโน้ตต่างกัน
- หุ่นยนต์หลบสิ่งกีดขวาง วิ่งเองและเลี้ยวเมื่อเจอกำแพง
- สถานีวัดอากาศ บันทึกอุณหภูมิและความชื้นในห้องเรียน
- กล่องออมสินนับเหรียญ แสดงยอดเงินบนจอ
โปรแกรมแรกของทุกคน: ไฟกะพริบ
คนที่เริ่มเรียน Arduino แทบทุกคนเริ่มจากโปรแกรม Blink ซึ่งสั่งให้หลอดไฟบนบอร์ดติดและดับสลับกันทุก 1 วินาที
void setup() {
pinMode(LED_BUILTIN, OUTPUT); // กำหนดให้ขาหลอดไฟเป็นขาสั่งงาน
}
void loop() {
digitalWrite(LED_BUILTIN, HIGH); // เปิดไฟ
delay(1000); // รอ 1 วินาที
digitalWrite(LED_BUILTIN, LOW); // ปิดไฟ
delay(1000); // รอ 1 วินาที
}
คำสั่งใน setup ทำงานครั้งเดียวตอนเริ่ม ส่วนคำสั่งใน loop ทำซ้ำไม่หยุด ลองคิดดูว่าถ้าเปลี่ยนเลข 1000 เป็น 200 ไฟจะกะพริบเร็วขึ้นหรือช้าลง
ไม่มีบอร์ดก็ต่อวงจรได้
- เปิดเว็บจำลองวงจร เช่น Tinkercad Circuits หรือ Wokwi
- สร้างโครงงานใหม่แล้วเลือกบอร์ด Arduino UNO
- วางโค้ด Blink ด้านบน แล้วกดเริ่มจำลอง
- สังเกตหลอดไฟบนบอร์ดจำลอง แล้วลองแก้ตัวเลขเวลา
- เพิ่มหลอด LED และตัวต้านทานลงบนวงจร แล้วสั่งให้กะพริบแทนหลอดบนบอร์ด
เคยใช้ micro:bit มาแล้ว?
micro:bit มีไฟ ปุ่ม และเซนเซอร์ติดมาบนบอร์ดพร้อมใช้ จึงเหมาะกับการเริ่มต้น ส่วน Arduino ให้เราเลือกและต่ออุปกรณ์เองทีละชิ้น จึงได้เรียนรู้เรื่องวงจรไฟฟ้าลึกขึ้นและทำโครงงานได้หลากหลายกว่า นักเรียนที่คล่องกับ micro:bit แล้วจึงต่อยอดมาที่ Arduino ได้อย่างเป็นธรรมชาติ
โจทย์ชวนคิด: ไฟจราจรหน้าโรงเรียน
เริ่มจากหลอดไฟ 3 สีที่เปลี่ยนตามลำดับ เขียว เหลือง แดง เมื่อทำได้แล้วลองเพิ่มปุ่มสำหรับคนข้ามถนน กดแล้วไฟฝั่งรถต้องเปลี่ยนเป็นสีแดง คำถามที่ต้องคิดต่อคือ ควรให้รถหยุดทันทีหรือรอให้ครบรอบไฟเหลืองก่อน และเพราะอะไร
ถึงตานักเรียนแล้ว
ไฟกะพริบดวงเดียวอาจดูเล็กน้อย แต่เป็นครั้งแรกที่โค้ดของเราออกจากหน้าจอมาทำงานในโลกจริง หลังจากนั้นทุกอย่างคือการต่อยอด เพิ่มเซนเซอร์อีกตัว เพิ่มมอเตอร์อีกตัว จนวันหนึ่งกลายเป็นสิ่งประดิษฐ์ที่แก้ปัญหาให้คนรอบข้างได้จริง ลองมองไปรอบตัวแล้วถามว่า มีอะไรที่อยากให้ทำงานได้เองบ้าง
อ้างอิง
- Arduino. What is Arduino? https://docs.arduino.cc/learn/starting-guide/whats-arduino
- Wikipedia. Arduino. https://en.wikipedia.org/wiki/Arduino
- Wikipedia. Arduino Uno. https://en.wikipedia.org/wiki/Arduino_Uno