ห้องเรียนที่มีแต้มสะสม เหรียญตรา ภารกิจ หรือกระดานอันดับ ไม่ได้แปลว่าครูเปลี่ยนบทเรียนให้กลายเป็นเกม แนวคิดที่อยู่เบื้องหลังเรียกว่า Gamification บทความนี้สรุปว่า Gamification คืออะไร นำไปออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ได้อย่างไร และงานวิจัยบอกอะไรเกี่ยวกับประโยชน์และข้อจำกัดของมัน
Gamification คืออะไร
นิยามที่งานวิชาการอ้างถึงมากที่สุดมาจาก Deterding และคณะ (2011) ซึ่งอธิบาย Gamification ว่าเป็น “the use of game design elements in non-game contexts” หรือการนำองค์ประกอบของการออกแบบเกมมาใช้ในบริบทที่ไม่ใช่เกม
คำสำคัญคือ “องค์ประกอบ” Gamification หยิบเพียงบางส่วนของเกมมาใช้ เช่น แต้ม ระดับ หรือเรื่องราว โดยตัวกิจกรรมยังเป็นการเรียนรู้ตามปกติ จึงต่างจากการเรียนรู้ด้วยเกม (Game-Based Learning) ที่ให้ผู้เรียนเล่นเกมเต็มรูปแบบเพื่อเรียนเนื้อหา
องค์ประกอบเกมที่พบบ่อยในห้องเรียน
| องค์ประกอบ | ตัวอย่างในห้องเรียน | สิ่งที่ผู้เรียนได้รับ |
|---|---|---|
| แต้มและค่าประสบการณ์ (XP) | ได้ XP เมื่ออ่านจบหัวข้อหรือทำกิจกรรมสำเร็จ | รู้ผลทันทีว่าทำได้ |
| เหรียญตรา (Badges) | เหรียญเมื่อเรียนจบหน่วยการเรียนรู้ | หลักฐานความสำเร็จที่มองเห็นได้ |
| ระดับและแถบความคืบหน้า | เลื่อนระดับตาม XP แถบแสดงว่าเรียนไปแล้วกี่เปอร์เซ็นต์ | เห็นพัฒนาการของตนเอง |
| กระดานอันดับ (Leaderboard) | อันดับ XP ของนักเรียนในห้อง | การเปรียบเทียบและแรงกระตุ้นจากเพื่อน |
| เรื่องราวและภารกิจ | เปลี่ยนใบงานเป็นภารกิจที่มีสถานการณ์และตัวละคร | ความหมายและเหตุผลของงานที่ทำ |
| ตัวละครและทีม | เลือกตัวละครของตนเอง ทำภารกิจเป็นกลุ่ม | ความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม |
ใช้ออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้อย่างไร
แนวทางด้านล่างเป็นข้อเสนอของผู้เขียนในฐานะครูผู้สอน โดยเรียบเรียงจากข้อค้นพบในงานวิจัยที่อ้างถึงท้ายบทความ
- เริ่มจากเป้าหมายการเรียนรู้ กำหนดตัวชี้วัดและพฤติกรรมที่ต้องการก่อน แล้วจึงเลือกองค์ประกอบเกมที่ช่วยให้ไปถึงเป้าหมายนั้น
- เลือกองค์ประกอบให้ตรงกับแรงจูงใจที่ต้องการสร้าง การทดลองของ Sailer และคณะ (2017) พบว่าเหรียญตรา กระดานอันดับ และกราฟผลงานส่งผลต่อความรู้สึกว่าตนเองมีความสามารถ ขณะที่ตัวละคร เรื่องราวที่มีความหมาย และเพื่อนร่วมทีมส่งผลต่อความรู้สึกผูกพันกับผู้อื่น
- ใส่เรื่องราวให้ภารกิจ การวิเคราะห์อภิมานของ Sailer และ Homner (2020) พบว่าการมีเรื่องราวในเกมและปฏิสัมพันธ์ทางสังคมเป็นปัจจัยที่ทำให้ผลด้านพฤติกรรมการเรียนรู้แตกต่างกัน
- ผสมการแข่งขันกับความร่วมมือ งานเดียวกันรายงานว่าการแข่งขันควบคู่กับการร่วมมือกันให้ผลดีเป็นพิเศษต่อพฤติกรรมการเรียนรู้ เช่น ให้กลุ่มช่วยกันทำภารกิจแล้วแข่งกันระหว่างกลุ่ม
- ให้ข้อมูลย้อนกลับทันที แต้ม เหรียญ และแถบความคืบหน้าควรบอกผู้เรียนได้ว่าทำอะไรสำเร็จและขั้นต่อไปคืออะไร
- คงมาตรฐานการประเมินไว้เท่าเดิม แต้มในเกมใช้กระตุ้นการเรียนรู้ ส่วนคะแนนเก็บยังต้องประเมินตามเกณฑ์ของรายวิชา
- ทดลองใช้ เก็บข้อมูล แล้วปรับ สังเกตว่าผู้เรียนกลุ่มใดได้ประโยชน์ กลุ่มใดไม่ตอบสนอง แล้วปรับองค์ประกอบให้เหมาะกับห้องเรียนของตนเอง
ตัวอย่างใกล้ตัวคือห้องเรียนออนไลน์รายวิชาเทคโนโลยี 2 และเทคนิคปฏิบัติการคอมพิวเตอร์บนเว็บไซต์นี้ ซึ่งจัดบทเรียนเป็นภารกิจ ให้ XP เมื่อทำกิจกรรมสำเร็จ มีเหรียญตรา ระดับ ตัวละคร และกระดานอันดับของห้อง
ประโยชน์ที่งานวิจัยรายงาน
- ผลการเรียนรู้ดีขึ้นในระดับเล็กน้อยแต่มีนัยสำคัญ Sailer และ Homner (2020) วิเคราะห์อภิมานแล้วพบขนาดอิทธิพลด้านความรู้ความเข้าใจ g = 0.49 ด้านแรงจูงใจ g = 0.36 และด้านพฤติกรรมการเรียนรู้ g = 0.25
- ผลด้านความรู้ความเข้าใจมั่นคงที่สุด เมื่อคัดเฉพาะงานวิจัยที่ออกแบบอย่างเข้มงวด ผลด้านความรู้ยังคงอยู่ ส่วนผลด้านแรงจูงใจและพฤติกรรมมั่นคงน้อยกว่า
- ตอบสนองความต้องการพื้นฐานทางจิตใจ องค์ประกอบเกมแต่ละชนิดช่วยให้ผู้เรียนรู้สึกว่าตนเองทำได้ เห็นความหมายของงาน และผูกพันกับเพื่อน ตามกรอบทฤษฎีการกำหนดตนเอง (Sailer et al., 2017)
- โดยรวมให้ผลเชิงบวก Hamari และคณะ (2014) ทบทวนงานวิจัยเชิงประจักษ์แล้วสรุปว่า Gamification ให้ผลเชิงบวก
ข้อควรระวัง
- ผลขึ้นกับบริบทและตัวผู้เรียน ข้อสรุปเดียวกันของ Hamari และคณะ (2014) ระบุว่าผลเชิงบวกแตกต่างกันมากตามบริบทที่นำไปใช้และตามผู้ใช้แต่ละคน
- หลักฐานระยะยาวยังไม่เพียงพอ Dichev และ Dicheva (2017) ทบทวนงานวิจัยด้านการศึกษาแล้วพบว่ายังขาดหลักฐานสนับสนุนประโยชน์ในระยะยาว และความรู้ว่าควรออกแบบอย่างไรให้เหมาะกับบริบทการศึกษาแต่ละแบบยังมีจำกัด
- ใส่องค์ประกอบเกมแล้วไม่ได้ผลเองโดยอัตโนมัติ Sailer และคณะ (2017) ชี้ว่า Gamification ไม่ได้มีประสิทธิผลในตัวเอง องค์ประกอบต่างชนิดกระตุ้นแรงจูงใจต่างกัน จึงต้องเลือกอย่างมีเหตุผล
สรุป
Gamification คือการนำองค์ประกอบของเกมมาเสริมกิจกรรมการเรียนรู้ งานวิจัยสนับสนุนว่าช่วยเพิ่มผลการเรียนรู้ แรงจูงใจ และพฤติกรรมการเรียนได้ในระดับหนึ่ง แต่ผลที่ได้ขึ้นกับการออกแบบ ครูจึงควรเริ่มจากเป้าหมายการเรียนรู้ เลือกองค์ประกอบอย่างมีเหตุผล และติดตามผลกับผู้เรียนของตนเองอย่างต่อเนื่อง
เอกสารอ้างอิง
- Deterding, S., Dixon, D., Khaled, R., & Nacke, L. (2011). From game design elements to gamefulness: Defining “gamification”. In Proceedings of the 15th International Academic MindTrek Conference: Envisioning Future Media Environments (pp. 9–15). ACM. https://doi.org/10.1145/2181037.2181040
- Dichev, C., & Dicheva, D. (2017). Gamifying education: What is known, what is believed and what remains uncertain: A critical review. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 14, Article 9. https://doi.org/10.1186/s41239-017-0042-5
- Hamari, J., Koivisto, J., & Sarsa, H. (2014). Does gamification work? A literature review of empirical studies on gamification. In Proceedings of the 47th Hawaii International Conference on System Sciences (pp. 3025–3034). IEEE. https://doi.org/10.1109/HICSS.2014.377
- Sailer, M., Hense, J. U., Mayr, S. K., & Mandl, H. (2017). How gamification motivates: An experimental study of the effects of specific game design elements on psychological need satisfaction. Computers in Human Behavior, 69, 371–380. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.12.033
- Sailer, M., & Homner, L. (2020). The gamification of learning: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 32(1), 77–112. https://doi.org/10.1007/s10648-019-09498-w